تاریخچه

شرکت بورس انرژی (سهامی عام) بر اساس قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب آذرماه ١٣٨٤ مجلس شورای اسلامی تاسیس و در تاریخ ١٣٩١/٠٤/١٧ تحت شماره ٤٢٨٠٠٢ و شناسه ملی ١٠٣٢٠٧٩٨٤٣٨ در اداره کل ثبت شرکت ها و موسسات غیر تجاری به ثبت رسید و فعالیت های عملیاتی خود را در زمینه انجام معاملات نقدی، قرارداد سلف موازی استاندارد، قراردادهای آتی و اختیار معامله و به منظور مرتفع سازی نیازهایی چون خرید و فروش منابع انرژی، تامین مالی برای تولید کنندگان و تامین منابع انرژی برای توزیع کنندگان و مصرف کنندگان، از اوایل خرداد ماه همان سال آغار نمود.

بورس انرژی دریک نگاه

ایران به عنوان یکی از بزرگترین کشورهای تولید کننده نفت و گاز و دارنده یکی از بزرگترین ذخایر و منابع هیدروکربونی جهان شناخته می‌شود. از سوی دیگر با توجه به رویکرد مصرح در سند چشم انداز 1404 در ارتقاء جایگاه جمهوری اسلامی ایران به کشور اول منطقه از لحاظ  اقتصادی، سیاسی ، علمی و ... لزوم تاسیس بازاری متشکل جهت کشف قیمت و معامله نفت به عنوان یک کالای استراتژیک در منطقه بیش از گذشته احساس و همین موضوع زمینه ساز طرح قیمت گذاری نفت در داخل کشور شد.

از آنجا که یکی از بهترین و شفاف ترین مکانیزم های قیمت گذاری محصولات، عرضه آنها در بورس می باشد، در اوایل دهه 80 ایده تاسیس بورسی برای انجام معاملات نفت طی فرآیندی مشترک میان وزارتخانه های نفت و اقتصاد شکل گرفت. در فاز نخست برای محقق شدن این ایده در اواخر بهمن 1386 مبادلات فرآورده های نفت و پتروشیمی در بازار سرمایه آغاز گردید.

از سویی با وجود زیرساخت های موجود در صنعت برق کشور که آن را از کشورهای منطقه متمایز می سازد، همزمان با فعالیت ها در راستای شکل گیری بورس نفت، لزوم راه اندازی بورس برق در ادامه توسعه بازار برق کشور احساس شد. در خرداد 87 شورای عالی بورس موافقت اصولی خود را با تاسیس بورس برق اعلام نمود. در این بین تشکیل بازاری منسجم برای در بر گیری همه کالاهای از جنس انرژی و تشکیل بورسی جامع و واحد برای معاملات انواع حامل های انرژی پیشنهاد شد.

شورای عالی بورس و اوراق بهادار در جلسه 1390/03/30 با تجمیع درخواست های جداگانه برای راه اندازی بورس نفت و برق به راه اندازی بورس انرژی رای داد. بر این اساس بورس انرژی به عنوان چهارمین بورس کشور جهت عرضه محصولات نفت و مشتقات نفتی، برق، گاز طبیعی، زغال سنگ، حق آلودگی و سایر حامل های انرژی شکل گرفت.

انواع بازارها در بورس انرژی ایران

بورس انرژی دارای سه بازار فیزیکی، مشتقه و فرعی می باشد. بازار فیزیکی شامل سه تابلوی برق، نفت و گاز، و تابلوی سایر حامل های انرژی و بازار مشتقه شامل سه تابلوی قرارداد سلف موازی استاندارد، قرارداد آتی و قرارداد اختیار معامله می باشد.

 بازار

رینگ

تابلو

  • فیزیکی
داخلی و بین المللی
  • برق
  • نفت و گاز
  • سایر حامل های انرژی
  • مشتقه
داخلی و بین المللی
  • قرارداد سلف موازی استاندارد
  • قرارداد آتی
  • قرارداد اختیار معامله
  • فرعی
داخلی و بین المللی
  • بازار فیزیکی:  بازاری است که در آن کالاهای پذیرفته شده در بورس معامله می‌­گردد.
  • بازار مشتقه: بازاری است که در آن اوراق بهادار مبتنی بر کالای پذیرفته شده در بورس معامله می­گردد.
  • بازار فرعی: بازاری است که در آن کالاهای خارج از گونه و تک محموله ای پذیرش و عرضه می گردند.
  • کالای خارج از گونه (Off-grade):کالائی است که مشخصات اصلی آن منطبق بر يکی از کالاهای پذيرفته شده در بورس می باشد ليکن يک يا چند مشخصه آن با کالای اصلی متفاوت است به گونه ای که تفاوت مزبور موجب تغيير در ماهيت، نوع يا کاربرد آن نمی شود.
  • رینگ بین المللی: جلسه معاملاتی بورس برای معامله کالاهای صادراتی است که مقصد آنها بازار خارج از ایران است یا کالاهای وارداتی که عرضه کنندگان آن شرکت های خارجی هستند.
  • رینگ داخلی: جلسه معاملاتی بورس برای کالاهایی است که مقصد آن ها بازار داخلی بوده و توسط عرضه کنندگان داخلی عرضه می شوند.
فرآیند خرید در بورس انرژی

نحوه ی خرید:

معاملات بورس همواره بر مبنای رقابت و به یکی از روش‌های حراج انجام می­شود. اجرای سفارش‌ها براساس اولویت قیمت و در صورت تساوی قیمت‌ها براساس اولویت زمانی ورود سفارش به سامانه معاملات خواهد بود.

مراحل خرید در بازار فیزیکی:

  1. واریز پیش پرداخت توسط مشتری به حساب شرکت سپرده گذاری مرکزی و تسویه وجوه(10درصد ثمن معامله)
  2. تکمیل فرم سفارش خرید توسط مشتری و ارائه به کارگزار مربوطه
  3. اضافه کردن مشتری توسط کارگزار در سامانه معاملات و تایید شرکت سپرده گذاری
  4. انجام معامله توسط کارگزار

مراحل خرید در بازار مشتقه:

  1. واریز پیش پرداخت توسط مشتری به حساب مربوطه(100 درصد ثمن معامله)
  2. تکمیل فرم سفارش خرید توسط مشتری و ارائه به کارگزار مربوطه
  3. انجام معامله توسط کارگزار

لازم به ذکر است کالای برق در بورس انرژی بر اساس قرارداد سلف موازی انجام می شود و قراردادی است که در بازار مشتقه معامله شده و براساس آن مقدار معینی از دارایی پایه براساس مشخصات قرارداد سلف موازی استاندارد به فروش می رسد.

وجه قرارداد مذکور باید در هنگام معامله و طبق زمانبندی تعیین شده در مشخصات قرارداد، پرداخت و دارایی پایه در سررسید تحویل شود.

فرآیند عرضه در بورس انرژی

متقاضیان ( شرکت های تولید و توزیع نیروی برق)، برای اخذ کد معاملاتی می بایست پس از مراجعه به شرکت مدیریت شبکه برق ایران و دریافت فرم تکمیل شده و ممهور "معرفی نامه جهت درخواست کد خاص برای معاملات برق در بورس انرژی" و تکمیل فرم های احراز هویت مشتری، درخواست کد معاملاتی و بیانیه ریسک ( موجود در شرکت های کارگزاری)، نسبت به اخذ کد معاملاتی از طریق شرکت های کارگزای دارای مجوز فعالیت در بورس انرژی اقدام نمایند.


لازم به ذکر است متقاضیان در هنگام مراجعه به شرکت های کارگزاری، باید مدارک و اطلاعات ذیل را همراه داشته باشند:

  • اطلاعات در خصوص اساسنامه، شناسه ملي، شركت نامه، آگهي روزنامة رسمي در خصوص تأسيس و آخرين تغييرات آن، آگهي آخرين تغييرات مديران و صاحبان امضاي مجاز، تركیب سهامداران، مالكان يا شركاء بالاي ده درصد، مؤسسان ، اعضاي هيأت مديره و مدير عامل، بازرسان، حسابرسان و نشاني اقامتگاه آنان؛
  •  اطلاعات مربوط به حساب بانکی مرتبط با معاملات کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا
  •  اطلاعات در مورد حجم معاملات قبلی
  •  اصل مدرک شناسایی صاحبان امضای مجاز شامل شناسنامه و کارت ملی و کپی تمامی صفحات مدارک مذکور
کالاهای قابل پذیرش در بورس انرژی

برق

انواع نفت خام

انواع نفت سفید

نفت کوره و مازوت

انواع گازهای طبیعی

کلیه میعانات گازی

انواع گازوئیل

انواع نفتا

انواع بنزین

انواع سوخت جت

هیدروژن

گاز مایع

انواع زغال سنگ و زغال چوب

قطران

کلیه حلال ها

متانول

اتانول

آیزوفید ها

اکستراکت

انواع برش های سنگین

انواع لایت اند (Light End)

لازم به ذکر است در مورد سایر کالاهایی که در آینده جهت پذیرش در هریک از بورس ها مطرح می گردند ملاک تصمیم گیری ماهیت ذاتی کالا می باشد و در صورتی که کالا های مورد بررسی ماهیت انرژی داشته باشند در بورس انرژی معامله خواهند شد.

قراردادهای قابل معامله در بورس انرژی:

تمامی داد و ستد ها در بورس انرژی در قالب ۵ نوع قراردادهای استاندارد شده انجام می گیرد:

۱. قرارداد نقدی

قراردادی است که براساس آن، پرداخت بهای کالای مورد معامله و تحویل آن در هنگام معامله و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای انجام می شود.

۲. قرارداد سلف

قراردادی است که براساس آن، کالا با قیمت معین در زمانی مشخص در آینده تحویل گردیده و بهای آن در هنگام معامله و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای پرداخت می گردد.

۳. قرارداد نسیه

قراردادی است که براساس آن، کالا در هنگام معامله تحویل و بهای آن در تاریخ سررسید و براساس دستورالعمل تسویه و پایاپای پرداخت می گردد.

۴. قرارداد آتی

قراردادی است که فروشنده براساس آن متعهد می شود در سررسید معین، مقدار معینی از کالای مشخص را به قیمتی که الان تعیین می کنند، بفروشد و در مقابل طرف دیگر قرارداد متعهد می شود آن کالا را با آن مشخصات خریداری کند و برای جلوگیری از امتناع طرفین از انجام قرارداد، طرفین به صورت شرط ضمن عقد متعهد می شوند مبلغی را به عنوان وجه تضمین نزد اتاق پایاپای بگذارند و متعهد می شوند متناسب با تغییرات قیمت آتی، وجه تضمین را تعدیل کنند و اتاق پایاپای از طرف آنان وکالت دارد متناسب با تغییرات، بخشی از وجه تضمین هر یک از طرفین را به عنوان اباحه تصرف در اختیار دیگری قرار دهد و او حق استفاده از آن را خواهد داشت تا در سررسید با هم تسویه کنند.

۵. قرارداد سلف استاندارد

قراردادی است که بر اساس آن عرضه کننده مقدار معینی از دارایی پایه را مطابق مشخصات قرارداد سلف استاندارد در ازای بهای نقد به فروش می رساند تا در دوره تحویل به خریدار تسلیم نماید. خریدار می تواند معادل دارایی پایه خریداری شده را طی قرارداد سلف موازی استاندارد موضوع مواد ۲ و ۳ دستورالعمل اجرایی معاملات سلف استاندارد، به فروش رساند. قرارداد مذکور نیز در این دستورالعمل به اختصار قرارداد سلف استاندارد نامیده می شود.

نرخ کارمزد معاملات در بورس انرژی

شرح

کارمزد فروش (درصد)

سقف کارمزد فروش

سقف کارمزد خرید

کارمزد خرید(درصد)

شرکت بورس انرژی

0.0004

١٠٠,٠٠٠,٠٠٠

١٠٠,٠٠٠,٠٠٠

0.0004

شرکت سپرده گذاری مرکزی

0.00025

١٠٠,٠٠٠,٠٠٠

١٠٠,٠٠٠,٠٠٠

0.00025

شرکت مدیریت فناوری

0.00015

١٠٠,٠٠٠,٠٠٠

١٠٠,٠٠٠,٠٠٠

0.00015

سازمان بورس و اوراق بهادار

0.00048

١٢٠,٠٠٠,٠٠٠

٨٠,٠٠٠,٠٠٠

0.00032

شرکت کارگزاری

0.0015

١٠٠,٠٠٠,٠٠٠

١٠٠,٠٠٠,٠٠٠

0.0015

جمع

0.00278

۵٢٠,٠٠٠,٠٠٠

۴٨٠,٠٠٠,٠٠٠

0.00262

نرخ کارمزد پذیرش محصولات در بورس انرژی:

الف: کارمزد کارگزار مشاوره پذیرش که برای هرکالا مبلغ ۵۰ میلیون ریال می باشد.


ب: کارمزدهای دریافتی شرکت بورس انرژی به شرح ذیل

کارمزد پذیرش کالا، که به همراه درخواست پذیرش و تکمیل مدارک اولیه از متقاضی دریافت می شود برابر با ۰/۰۰۰۷ ارزش برآوردی معاملات سالانه و تا سقف حداکثر ۵۰ میلیون ریال می باشد.

کارمزد درج کالا، ۰/۰۰۰۲ ارزش معاملات سالانه و حداکثر ۱۵۰ میلیون ریال که هر سال دریافت می شود.